19/11/17

Mascha Kaléko: Η λυρική ρεπόρτερ...



Μάσα Καλέκο: Η παραγνωρισμένη «λυρική ρεπόρτερ»


Λεξικά, τόμοι και ανθολογίες ποίησης σπανίως περιλαμβάνουν την ποιήτρια Μάσα Καλέκο (Mascha Kaléko), κάτι που δε σχετίζεται με την αξία του έργου της, παρά μάλλον με την αμηχανία και την αδυναμία της κριτικής να λάβει στα σοβαρά τη σατιρική ποίηση και τη σάτιρα γενικότερα. Η Καλέκο γεννήθηκε στην Πολωνία το 1907 από Εβραίους γονείς, οι οποίοι εφτά χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκαν στη Γερμανία. Στο Βερολίνο, η Καλέκο συμμετείχε στους λογοτεχνικούς κύκλους κι άρχισε να εκδίδει ποίηση από το 1929. Πριν το ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκόσμιου μετανάστευσε στις ΗΠΑ, αργότερα μετέβη στο Ισραήλ και πέθανε το 1975 στη Ζυρίχη. Όπως και η –εξίσου Εβραία– Ρόζε Άουσλέντερ, η Καλέκο δε γνώρισε και συνεχώς αναζητούσε μια πατρίδα. Όταν το 1956 βρέθηκε ξανά στο Βερολίνο και τη ρώτησαν πώς νιώθει για την επιστροφή της στην πόλη που θεωρούσε πατρίδα της, εκείνη απάντησε: «Κι όλοι με ρωτούν πώς βρίσκω το Βερολίνο. Πώς το βρίσκω; Μα το ψάχνω ακόμη!» Η Καλέκο έγραψε ποίηση χρηστική, ποίηση της καθημερινότητας και για τον καθημερινό άνθρωπο που δεν έχει απαραιτήτως σε μεγάλη εκτίμηση την υψηλή τέχνη. Θέματά της είναι τα κοινά θέματα της ποίησης: έρωτας, θάνατος, μοναξιά, απογοήτευση. Αυτό που την ξεχωρίζει, είναι το ιδιαίτερο ύφος της, ο σατιρικός και σαρκαστικός τόνος της, αλλά και η πραγματικότητα που περιγράφει. Είναι η πραγματικότητα του μέσου ανθρώπου-υπαλλήλου, αν όχι η πικρή καθημερινότητα των γραμματέων (και η ίδια υπήρξε γραμματέας), των ανθρώπων με τα μικρά όνειρα, τις περιορισμένες δυνατότητες. Πολλοί βρίσκουν στην Καλέκο επιρροές από τους συγχρόνους της, κυρίως όμως είναι προφανής η συγγένειά της με τον –εξίσου παραγνωρισμένο κι όμως μοναδικό σατιρικό ποιητή– Έριχ Κέστνερ (Erich Kästner). Αν και από τη μια οι Γερμανοί –τουλάχιστον το προτεσταντικό κομμάτι του πληθυσμού– χαρακτηρίζονται από την αυτομαστίγωση, από την άλλη κατακρίνουν ή αδιαφορούν για οτιδήποτε σατιρικό, θεωρώντας το ‘μη σοβαρό’, άποψη που υπερισχύει και στο λογοτεχνικό σινάφι εντός κι εκτός γερμανικών συνόρων. Πέραν τούτου, η ελλιπής διάδοση της σατιρικής ποίησης οφείλεται επιπλέον στο γεγονός ότι αυτή η απολαυστική ποίηση, με το κριτικό περιεχόμενο και την απαιτητική μορφή του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας, είναι δυσκολομετάφραστη. Το ποίημα «Αγάπη στη μεγαλούπολη» μάς θύμισε ένα άλλο ποίημα που έχουμε μεταφράσει, τα «Μάτια στη μεγαλούπολη» του Τουκόλσκι (Kurt Tucholsky) κι όχι άδικα.

Σόλο για γυναικεία φωνή

Σαν θα φύγεις, έξω –αχ!– θα βρέχει.
Μοναξιά στα τζάμια θα σταλάζει.
Την κακή μου τύχη δεν θα νοιάζει
πως η αφεντιά μου δεν θα σ’ έχει.

Σαν σίφουνας πώς μπήκες στη ζωή μου
και σάρωσες πατώματα και τοίχους.
Μου πήρες και τη στέγη και τους στίχους
και τίποτα δεν άφησες. Αλί μου!

Ας πέθανα χιλιάδες δυο φορές,
δεν θέλησα την τύχη να πετάξω
που δίπλα μου σε είχα. Να φωνάξω
τα λόγια σου που γίναν εκδορές;


Αγάπη στη μεγαλούπολη                                                   

Γνωρίζονται στα πεταχτά, τυχαία                            
και δίνουν ύστερα το ραντεβού.                             
To κάτι που θα ονόμαζες «μοιραία»                       
τους κάνει αχώριστους και είναι ωραία.                 
Η δεύτερη φορά τούς βρίσκει αλλού.
                                                                                  
Πολλή η χαρά, και μες στο γκρι της μέρας              
το βράδυ περιμένουν πώς και πώς.                        
Μοιράζονται τις έγνοιες και το πέρας                     
του παζαριού της αύξησης· «Το τέρας!»
Τα λένε στο τηλέφωνο ευθαρσώς.                          
                                                                                  
Μες στη βουή του δρόμου συναντιούνται,             
αφού στο σπίτι μένουν αλλωνών.                           
Με μηχανές και τραμ αναμετριούνται,
οι θείες και οι γειτόνοι τους καυχιούνται               
ανέγγιχτοι πως φεύγουνε και τρων’.                       
                                                                                  
Φιλιούνται πού και πού σ’ ένα παγκάκι                  
και στην καλύτερη μες στο λουτρό.
Ο έρωτας, της Κυριακής παιδάκι,                            
το μέλλον δεν φαντάζει παιχνιδάκι,                        
τα λόγια μετρημένα. «Το μετρό!»                           
                                                                                  
Λουλούδια δεν δωρίζουν και καρδούλες,
-κορώνα ή γράμματα;-, δεν ρίχνουν κέρμα,            
της Κυριακής μπουχτίσαν τις βολτούλες.               
Με του ταχυδρομείου τις καρτούλες                                  
ή με sms το στέλνουνε το «τέρμα!».                       


Η τελευταία φορά

Το βράδυ αυτό ποτέ δεν θα ξεχάσω,
σκληρό πολύ της μνήμης το κλουβί.
«Αντίο» είπες κι έβγαλες τον άσσο.
Το ήξερα, κι ας έμεινα βουβή.

Σαν βγήκα στο δρομάκι είδα αστέρια
στον ουρανό νεκρά, μεταλλικά.
Μονάχα από μια κρύα γκαρσονιέρα
το φως στα μάτια έπεφτε εχθρικά.

Το βλέμμα σου το ένιωσα απ’ το τζάμι
επάνω μου να έχει κλειδωθεί.
Πατσίσαμε, και ποιος να μας συνδράμει;
Καμιά ελπίδα η σχέση να σωθεί.

Οι δυο μας τώρα μόνοι μας θα ζούμε.
Το όνειρο μάς μένει το ζεστό
κι ο χώρος επιπλέον που ποθούμε
ο Άλλος να γεμίζει. Ν’ αρκεστώ;

‘Καινούργια αρχή μετά τα τρία έτη’:
τι  ψύχραιμα που σκέφτηκα αρχικά!
Μεσάνυχτα στο σπίτι μπαίνω ρέστη
και στα άδεια μου σεντόνια τραγικά.

Θυμάμαι, ήταν τέσσερις Γενάρη
που χάθηκε η καρδιά μου οριστικά.
Ακόμη κι αν ερχόμουν απ’ τον Άρη,
θα έκανα τα ίδια, λογικά...


Εισαγωγή/ μετάφραση: Έλενα Σταγκουράκη

Πρώτη δημοσίευση: "Οι γυναίκες της γερμανόφωνης μεταπολεμικής λογοτεχνίας" στο Athens Books' Journal, τεύχος 74. 


2/11/17

Οι "Πολυκατοικίες" στα ρουμανικά...










Elena Stagkouraki

Blocuri
Invenții arhitecturale mizerabile
voi, triste multi-case,
stivuiți în interiorul vostru vârste
și o mulțime de voci intense.
Ce rămâne, mă întreb, ascuns în voi?
Nu somnul, dar nici treazul,
ca să nu mai vorbim că auziți totul,
și chiorăit de mațe și de limbi
vocalele rotunde și tonuri,
ale laringelui o mie două contracții,
dar și ale picioarelor pași și poziții,
fără a vorbi de plăceri și dureri ...
Unde-mi pot găsi din voi evadarea
și de indiscreția voastră atât de jegoasă?
în orașul în care contează
mega câștigul, cu dimensiuni de groază.

Μετάφραση από τα ελληνικά στα ρουμανικά: Angela Bratsou

**********************************

Έλενα Σταγκουράκη

Πολυκατοικίες

Αρχιτεκτόνων άθλιες εφευρέσεις
εσείς, οι λυπηρές πολυ-οικίες,
στοιβάζετε εντός σας ηλικίες
κι ένα σωρό τις ηχηρές διαθέσεις.
Τι μένει τάχατες κρυφό εντός σας;
Ο ύπνος όχι, μα κι ο ξύπνιος ούτε,
και πόσο μάλλον που όλα τα ακούτε,
και λάλημα εντέρου και της γλώσσας
τα στρογγυλά φωνήεντα και τόνους,
του λάρυγγα τις χίλιες δυο συσπάσεις,
μα και ποδιών τα βήματα και στάσεις,
για να μην πω για ηδονές και πόνους...
Πού να τον βρω από σας τον γλιτωμό μου
και τη λερή σας τόση αδιακρισία!,
στην πόλη όπου έχει σημασία
το μέγα κέρδος, σε διαστάσεις τρόμου.

Αθήνα, 17.06.2013

23/10/17

Και ύστερα συνέβη η ζωή...














Έλενα Σταγκουράκη

Και ύστερα συνέβη η ζωή

Και ύστερα συνέβη η ζωή:
μια σχισμή απελπισίας,
μια ευτυχίας αναλαμπή
που τη μόνιμη χαρά κάνει πλασίμπο.
Με νύχια και με δόντια, ζίου ζίτσου ή ταίμπο,
άλλοι γεύονται στιγμές  και άλλοι χάπια ευφορίας.



19/10/17

Όσο πιο μισός, τόσο πιο άνθρωπος...





















Έλενα Σταγκουράκη


Όσο πιο μισός, τόσο πιο άνθρωπος,


ώσπου του ζεύγους το μισό να γίνει αφόρητο.

Αφόρετη φορεσιά το ζεύγος που ανοίκεια

στην ντουλάπα μου φθίνει χωρίς ναφθαλίνη.

Κι όμως 

αν και οδυνηρό στα μάτια και στο γόητρο

το φως, πάντα φως! 



18/10/17

Μάθημα αυτογνωσίας...






















Έλενα Σταγκουράκη

Μάθημα αυτογνωσίας



Μέσα από τα μάτια σου

μαθαίνω να αγαπώ τον εαυτό μου.

Όχι σαν Νάρκισσος στην άκρη του νερού

που αυτάρεσκος καθρεφτίζεται.

Λουλούδι εγώ δεν είμαι ούτε κι εσύ καθρέφτης,

το λόγο θα τον βρεις μάλλον αλλού.

Μάλλον; τον ξέρεις ήδη.

Είναι το εντός μου που εθίζεται

στις αναλύσεις και στις έσω πλεύσεις

και που τα μάτια σου το δείχνουνε απ’ όλες τις πλευρές:

πάνω-κάτω, μέσα-έξω, διαγωνίως, εσοχές

μαρτυρούνε φόβους, πόνους, δισταγμούς και ενοχές.

Άλλα της δικής σου πείρας τα επινίκια:

Ω! του φόβου η ματαιότητα.

Ω! του σφάλματος η επιείκεια.

Ω! του ατελούς η τελειότητα.

Όσο πιο μισός, τόσο πιο άνθρωπος.

Μέσα από τα μάτια σου

μαθαίνω και αγαπώ τον εαυτό μου.



16/10/17

Το μόνον της ζωής μου διήγημα...




Το μόνον της ζωής μου διήγημα φιλοξενείται στο τεύχος των δε/κάτων που μόλις κυκλοφόρησε. Βγαίνει στο φως τρία χρόνια μετά τη γέννησή του, ντροπαλό, κι όμως θρασύ...


***********************************

δε|κατα, τεύχος 51, Φθινόπωρο 2017


Υπάρχουν δύο σοβαροί λόγοι για να πάρετε το 51ο τεύχος του περιοδικού δε|κατα που μόλις κυκλοφόρησε. Ο ένας είναι το τρομερό διήγημα της Κατερίνας Ζαρόκωστα. Ο άλλος η συνέντευξη του Χρήστου Χωμενίδη στην Ειρήνη Παπακυριακού. Και φυσικά άλλοι 33 ακόμη λόγοι, όσοι και οι υπόλοιποι συνεργάτες του τεύχους.

Πεζογραφία: Κατερίνα Ζαρόκωστα, Χρήστος Τσιάμης, Χρύσα Φάντη, Χαράλαμπος Γιαννακόπoυλος, Bruno Pompili, Ειρήνη Παπακυριακού, Ελένη Μπουκαούρη, Πόπη Αρωνιάδα, Δημήτρης John Ράπτης, Άκης Παπαντώνης, Φίλιππος Φιλίππου, Γιώργος Χ. Θεοχάρης, Τιτίνα Δανέλη, Χάρης Μελιτάς. Μαγνητόφωνο: Ο Χρήστος Χωμενίδης συνομιλεί με την Ειρήνη Παπακυριακού. Ποιήματα: Παναγιώτης Βούζης, Παναγιώτης Φραντζής, Ρίβα Λάββα, Γιάννης Αντιόχου, Γιώργος Αλεξανδρής. Ταξίδι στην Πόλη: Κατερίνα Μυστακίδου. Alex Ross, Οι μυστικές ρίζες του μοντερνισμού, Δημήτρης Τζουμάκας, Ρήγας Καππάτος, Γιάννης Τζώρτζης, Έλενα Σταγκουράκη. Βιβλία: Λάμπρος Σκουζάκης, Κωνσταντίνος Μπούρας. Επί παντός: ΝάνοςΒαλαωρίτης, Ελαχιστότατος, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ρίβα Λάββα, Ντ. Σιώτης.






13/10/17

"Μην περιμένεις καλύτερους καιρούς"...




















Τι όμορφο! Στην αυτοβιογραφία του, ο Βολφ Μπήρμανν έχει αφιέρωση για όλους τους αναγνώστες του και καθένα χωριστά! Γράφει:

                                                    "Αχ, φίλε μου,
                                                    το ίδιο δεν ισχύει και για σένα;
                                                   Μπορώ μονάχα να αγαπώ
                                                   ό,τι έχω την ελευθερία να εγκαταλείψω:
                                                   αυτή τη χώρα
                                                   αυτή την πόλη
                                                   αυτή τη γυναίκα
                                                   αυτή τη ζωή.



                                                   Για τούτο ακριβώς αγαπούν
                                                   λίγοι αυτή τη χώρα
                                                   κάμποσοι αυτή την πόλη
                                                  πολλοί μία γυναίκα,
                                                  μα τη ζωή...


                                                  όλοι!

                                                  Βολφ Μπήρμανν"


Εδώ, ο Μπήρμανν στους ώμους ενός -"πραγματικού Ηρακλή", όπως τον αποκαλεί- Έλληνα τυπογράφου! μετά το πέρας της συναυλίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.
Και ο τίτλος της αυτοβιογραφίας; "Μην περιμένεις καλύτερους καιρούς!"...
Ε.Σ.

11/10/17

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ! 83 Ιστορίες Μπονζάι για το Σημείο Μηδέν....


ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Οι 83 Ιστορίες Μπονζάι για το Σημείο Μηδέν είναι η πρώτη ανθολογία διηγημάτων στα ελληνικά που συγκροτείται και εκδίδεται με αφορμή τη μαύρη επέτειο των δεκαπέντε χρόνων από τη μοιραία 11/09/2001 και την πτώση των Δίδυμων Πύργων της Νέας Υόρκης. Οι επιπτώσεις εκείνης της επίθεσης μεταλλασσόμενες επιβιώνουν ακόμα αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε, αντιλαμβανόμαστε και βιώνουμε την καθημερινότητα και τον κόσμο. Η εικόνα του ασφαλούς και άτρωτου δυτικού πολιτισμού έχει πλέον καταρρεύσει μαζί με τους Πύργους.
Με το βιβλίο αυτό προτείνεται ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από τη διεθνή μυθοπλαστική παραγωγή με θέμα ή αφορμή το καθοριστικό εκείνο γεγονός και τον αντίκτυπό του. Γι’ αυτό επιλέξαμε και συμπεριλάβαμε πέραν των γνωστών Eλλήνων συγγραφέων και διηγήματα αναγνωρισμένων συγγραφέων από τα αγγλικά, ισπανικά, ρωσικά και βουλγαρικά, που μετέφρασαν ειδικά για τον αφιερωματικό αυτόν τόμο συνεργάτες μας μεταφραστές, και τα οποία δημοσιεύονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Εκδίδουμε αυτή την ανθολογία πιστεύοντας στη δύναμη της λογοτεχνίας και ελπίζοντας στη μεταμορφωτική δράση των κειμένων πάνω στην καθημερινή μας σκέψη και πράξη.


26/9/17

"Ποιηματάκια Βρυξελλών"...



Τα "Ποιηματάκια Βρυξελλών" φιλοξενούνται στο "Κοράλλι".
Τα συγκεκριμένα λαχανάκια φύτρωσαν στο εξόχως προνομιακό περιβάλλον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες, μεταξύ Φλεβάρη και Νοέμβρη 2016. Αποτυπώνουν δε εμπειρίες με γεύση αντίστοιχη εκείνης του εν λόγω ζαρζαβατικού.


Ε.Σ.